Jeszcze kilkanaście lat temu spadek kojarzył się głównie z nieruchomościami, samochodami, oszczędnościami czy cennymi przedmiotami. Dziś coraz większą wartość mają również nasze aktywa cyfrowe: konta w mediach społecznościowych, skrzynki e-mail, zdjęcia przechowywane w chmurze, domeny internetowe, kryptowaluty czy internetowe konta firmowe.
Co jednak dzieje się z takim „cyfrowym majątkiem” po śmierci właściciela? Czy spadkobiercy mogą przejąć konto na Facebooku, Instagramie lub dostęp do internetowych zasobów?
Pojęcie cyfrowego majątku nie zostało wprost zdefiniowane w polskim prawie, jednak obejmuje ono wszelkie prawa i zasoby istniejące w środowisku cyfrowym.
Do najczęściej spotykanych należą:
- konta w mediach społecznościowych,
- skrzynki e-mail,
- zdjęcia i pliki przechowywane w chmurze,
- blogi i strony internetowe,
- domeny internetowe,
- kanały YouTube,
- konta na platformach sprzedażowych,
- kryptowaluty.
Niektóre z tych aktywów mają wyłącznie wartość sentymentalną, inne mogą przedstawiać znaczną wartość ekonomiczną.
Czy konto na Facebooku podlega dziedziczeniu?
To zależy.
Samo konto użytkownika w mediach społecznościowych jest zazwyczaj powiązane z konkretną osobą i funkcjonuje na podstawie regulaminu danej platformy. W efekcie spadkobiercy nie zawsze nabywają pełne prawa do konta tak, jak ma to miejsce w przypadku klasycznego majątku.
Przykładowo Facebook umożliwia:
- usunięcie konta po śmierci właściciela,
- przekształcenie profilu w konto upamiętniające,
- wyznaczenie za życia tzw. opiekuna konta pośmiertnego.
Podobne rozwiązania wprowadzają również inne platformy internetowe.
A co ze zdjęciami, wiadomościami i plikami?
Znacznie bardziej skomplikowana jest kwestia dostępu do prywatnej korespondencji i danych przechowywanych online.
Z jednej strony w skład spadku mogą wchodzić określone prawa majątkowe związane z takimi zasobami. Z drugiej jednak strony przepisy chronią prywatność zmarłego oraz tajemnicę komunikacji.
W praktyce dostawcy usług internetowych często wymagają przedstawienia dokumentów potwierdzających zgon oraz prawa spadkobierców, zanim podejmą decyzję o udostępnieniu danych lub zamknięciu konta.
Cyfrowy majątek może mieć realną wartość
Coraz częściej przedmiotem spadku są aktywa funkcjonujące wyłącznie w świecie cyfrowym.
Przykładem mogą być:
- dochodowe sklepy internetowe,
- kanały YouTube generujące przychody,
- portfele kryptowalutowe,
- wartościowe domeny internetowe,
- konta na platformach reklamowych.
W takich przypadkach prawa majątkowe co do zasady mogą podlegać dziedziczeniu na takich samych zasadach jak inne składniki majątku spadkowego.
Największy problem pojawia się jednak wtedy, gdy spadkobiercy nie wiedzą o istnieniu takich aktywów albo nie posiadają danych dostępowych.
Jak przygotować cyfrowy testament?
Choć polskie prawo nie przewiduje odrębnej instytucji „cyfrowego testamentu”, warto zawczasu uporządkować kwestie związane z majątkiem online.
Dobrym rozwiązaniem jest sporządzenie listy:
- posiadanych kont internetowych,
- domen i stron internetowych,
- portfeli kryptowalutowych,
- usług chmurowych,
- miejsc przechowywania haseł.
Nie należy jednak umieszczać samych haseł bezpośrednio w testamencie, ponieważ po jego otwarciu mogą uzyskać do nich dostęp osoby nieuprawnione. Bezpieczniejszym rozwiązaniem jest korzystanie z menedżerów haseł oraz wskazanie zaufanej osoby, która będzie wiedziała, jak uzyskać do nich dostęp.
Po śmierci bliskiej osoby warto ustalić, czy pozostawiła ona aktywa cyfrowe mogące mieć wartość majątkową lub sentymentalną. Następnie należy zgromadzić dokumenty potwierdzające status spadkobiercy i skontaktować się z dostawcami usług internetowych.
Każda platforma posiada własne procedury, dlatego zakres możliwych działań będzie zależał zarówno od regulaminu serwisu, jak i obowiązujących przepisów prawa.
Współczesny spadek coraz częściej obejmuje nie tylko mieszkanie, samochód czy rachunek bankowy, ale również cyfrowe ślady naszego życia. Konta w mediach społecznościowych, domeny internetowe, kryptowaluty czy zasoby przechowywane w chmurze mogą mieć istotną wartość dla spadkobierców. Dlatego warto już dziś pomyśleć o uporządkowaniu swojego cyfrowego majątku, aby w przyszłości uniknąć problemów prawnych i organizacyjnych dla najbliższych.
